W praktyce kadrowej pojawiły się wątpliwości, czy do okresu 36 miesięcy korzystania z „Małego ZUS Plus” (kod ubezpieczenia 05 90 albo 05 92) wlicza się okres 24 miesięcy korzystania z „Małego ZUS” (kod ubezpieczenia 05 70 albo 05 72). Poniższy artykuł dotyczy właśnie sposobu liczenia okresu Małego ZUS-u Plus.
Tytułem wstępu należy wskazać na trzy podstawowe preferencje w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne przez osobę rozpoczynającą jednoosobową działalność gospodarczą podlegającą wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).
Po pierwsze, osoba podejmująca działalność gospodarczą może skorzystać z tzw. „Ulgi na start”, czyli ulgi, w ramach której nie podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej (na marginesie warto wskazać, że uwzględnia się tylko pełne miesiące kalendarzowe – istotne znaczenie ma zatem data rozpoczęcia działalności). „Ulga na start” wynika z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. Przedsiębiorca w tym okresie nie jest traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem w okresie korzystania z tej preferencji, opłaca za siebie tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Po drugie, po upływie pierwszych 6 miesięcy prowadzenia firmy przedsiębiorca może skorzystać z tzw. „Małego ZUS”. Jest to preferencja uregulowana w art. 18a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Preferencja „Mały ZUS” powoduje, że przedsiębiorca przez następne 24 miesiące kalendarzowe prowadzenia działalności gospodarczej może opłacać za siebie składki na ubezpieczenia społeczne naliczone od podstawy wynoszącej 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia, tj. preferencyjne składki. Czytając niniejszy artykuł proszę pamiętać, że jest to ulga wynikająca z art. 18a ustawy.
Po trzecie, przedsiębiorca może także skorzystać z tzw. „Małego ZUS Plus”. Rozwiązanie to wynika z art. 18c ust. 1-2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ulga „Mały ZUS Plus” powoduje, że przedsiębiorca może płacić preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne, które obliczane są od kwoty wynoszącej co najmniej 30% procent minimalnego wynagrodzenia, ale nie więcej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (czyli preferencyjne składki). Czytając niniejszy artykuł proszę pamiętać, że jest to ulga wynikająca z art. 18c ustawy (a nie z art. 18a, jak druga ulga opisana powyżej). Istnieją dwa główne warunki korzystania z preferencji „Mały ZUS Plus”:
- przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez cały poprzedni rok kalendarzowy nie przekroczyły 120 000 zł,
- niższe składki na ubezpieczenia społeczne można płacić maksymalnie przez 36 miesięcy w ciągu kolejnych 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej.
Sposób liczenia okresu „Małego ZUS-u +”
W praktyce gospodarczej pojawiły się rozbieżności, czy do 36-miesięcznego okresu stosowania ulgi „Mały ZUS Plus” (ulgi z art. 18c) należy wliczyć 24-miesięczny okres stosowania ulgi „Mały ZUS” (ulgi z art. 18a).
W mojej ocenie, okresy te są od siebie całkowicie niezależne. Uważam, że przedsiębiorca może stosować kolejno „Ulgę na start” (6 miesięcy), „Mały ZUS” (24 miesiące) oraz „Mały ZUS Plus” (36 miesięcy) – oczywiście o ile spełni warunki podlegania tym ulgom, określone szczegółowo w przepisach. Tym samym stoję na stanowisku, że przedsiębiorca rozpoczynający działalność może skorzystać łącznie z okresu wynoszącego aż 66 miesięcy kalendarzowych (5,5 roku) preferencji w składkach na ubezpieczenia ZUS.
W praktyce spotkać można stanowisko całkowicie przeciwne, tj. że do okresu 36 miesięcy korzystania z „Małego ZUS Plus” wlicza się okres 24 miesięcy korzystania z „Małego ZUS”. Taki pogląd prezentowany jest nawet na rządowej stronie internetowej dla przedsiębiorców www.biznes.gov.pl pod adresem https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00284 (podobnie np. www.poradniksiegowy.pl, www.saldeosmart.pl, www.rachunkowosc.com.pl, www.muratorplus.pl, www.fakturaxl.pl).
W mojej ocenie, takie stanowisko jest błędne. Podstaw przyjęcia, że do okresu 36 miesięcy korzystania z „Małego ZUS Plus” nie wlicza się okresu 24 miesięcy korzystania z „Małego ZUS”, należy upatrywać przede wszystkim w brzmieniu przepisu art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych:
Przepisy niniejszego artykułu [czyli przepisy dotyczące ulgi „Mały ZUS Plus” – przyp. mój] nie mają zastosowania do osób, które ustalały podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy.
Argumenty prawne
Kluczowe są słowa „zgodnie z niniejszym artykułem”. Należy to rozumieć w ten sposób, że ustawodawca odnosi okres 36 miesięcy do preferencyjnego opłacania składek, ale tylko w zakresie art. 18c ustawy (czyli tylko w zakresie ulgi „Mały ZUS Plus”). Ponieważ ulga „Mały ZUS” została uregulowana w zupełnie odrębnej jednostce redakcyjnej – tj. w art. 18a ustawy, ulga ta nie ma żadnego znaczenia dla obliczenia okresu 36 miesięcy, o którym mowa w art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ulga „Mały ZUS” jest jednorazowa – obowiązuje tylko przez pierwsze 24 miesiące. Natomiast ulga „Mały ZUS Plus” w zamyśle ustawodawcy nie jest jednorazową preferencją składkową, lecz – zgodnie z intencją wynikającą z przepisów – preferencją, z której przedsiębiorcy mogą korzystać w cyklicznych, pięcioletnich okresach (z zastrzeżeniem, że maksymalny okres korzystania z „Małego ZUS Plus” wynosi 36 miesięcy w ciągu danego cyklu 60 miesięcy kalendarzowych) – tak stwierdził przykładowo Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia 29 lipca 2024 r., sygn. VIII U 1116/24.
Stanowisko ZUS ws. okresu „Małego ZUS-u Plus”
Moje stanowisko prezentuje także Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie nr DI/200000/43/124/2024 z dnia 23 lutego 2024 r. (stanowiącym interpretację indywidualną wydaną w trybie art. 34 ustawy Prawo przedsiębiorców). ZUS potwierdził, że przedsiębiorca ma możliwość skorzystania z ulgi „Mały ZUS Plus” na zasadach art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych po zakończeniu okresu 24 miesięcy korzystania z „preferencyjnych składek” (tj. „Małego ZUS”), jeżeli w odpowiednim terminie dokona stosownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. ZUS wprost wskazał także, że w przypadku osób opłacających składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od podstawy wymiaru w wysokości zadeklarowanej kwoty nie niższej jednak niż 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę, tj. preferencyjne składki („Mały ZUS”), podstawa wymiaru składek obliczana na zasadach określonych w art. 18c ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tzw. „Mały ZUS Plus” będzie mogła być ustalana nie wcześniej niż po ustaniu okresu stosowania art. 18a ustawy, czyli po upływie 24 miesięcznego okresu opłacania preferencyjnych składek. Jeśli okres 24 miesięcy opłacania składek, zgodnie z art. 18a ustawy, upłynie w trakcie danego roku i osoba będzie spełniać pozostałe warunki – do końca tego roku – będzie ustalać podstawę wymiaru składek zgodnie z art. 18c ust. 1-3 wyżej cytowanej ustawy, chyba że osoba prowadząca działalność z tej ulgi zrezygnuje w myśl art. 18c ust. 10 ustawy.
Brak precyzyjności językowej
Zauważyć należy, że stanowisko odmienne (a więc w mojej ocenie błędne) może wynikać również ze zniekształconych przekazów medialnych dotyczących nowelizacji ustawy. Pierwotnie, tj. przed lutym 2020 roku, ulga wynikająca z art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwana była właśnie ulgą „Mały ZUS”. W lutym 2020 r. ulgę tę rozszerzono, obejmując nią szerszy krąg przedsiębiorców (warunek skorzystania z tej ulgi powiązano z dochodem zamiast z przychodem) – wtedy właśnie ulga ta zaczęła być nazywana ulgą „Mały ZUS Plus”. Z czasem zaś ulga uregulowana w art. 18a ustawy (istniejąca w polskim porządku prawnym od 2005 roku! – i dotychczas nazywana po prostu: „preferencyjne składki ZUS”, „ulgowy ZUS”, „ZUS od obniżonej podstawy”, a czasem także „mały ZUS”) zaczęła być powszechnie nazywana ulgą „Mały ZUS”. Nastąpiło więc słowne pomieszanie dwóch różnych ulg:
- ulga wynikająca z art. 18c przestała być nazwana „Małym ZUS-em”, a zaczęła być nazywana „Małym ZUS-em Plus”,
- ulga wynikająca z art. 18a zaczęła być nazywana „Małym ZUS-em”, choć wcześniej nie miała żadnej szczególnej nazwy.
Może tłumaczyć to dlaczego wielu autorów prezentuje stanowisko (ponownie podkreślę, że w mojej ocenie całkowicie błędne – a przynajmniej wprowadzające w błąd z uwagi na nieprecyzyjne nazewnictwo), jakoby 24-miesięczny okres „Małego ZUS-u” wliczał się do 36-miesięcznego okresu „Małego ZUS-u Plus” – nie chodzi jednak o ulgę z art. 18a, a ulgę z art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wniosek taki potwierdza także treść art. 3 ustawy nowelizacyjnej (tj. ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej – która weszła w życie 1 lutego 2020 r.) – zgodnie z tym przepisem, „do okresów ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o których mowa w art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy zmienianej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, zalicza się okresy ustalania najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym” – innymi słowy, ustawodawca nakazał uwzględnić dotychczasowe okresy stosowania ulgi uregulowanej w art. 18c (zwanej obecnie „Małym ZUS-em Plus”) do okresów obliczanych w myśl znowelizowanych przepisów, nie ma zaś w tym przepisie mowy o uwzględnieniu okresów stosowania ulgi uregulowanej w art. 18a.
Podkreślić należy, że sposób liczenia okresów korzystania z preferencji jest tylko jednym z aspektów tej materii – i tego dotyczy niniejszy artykuł. Możliwość skorzystania z preferencyjnych składek uzależniona jest od wielu innych warunków określonych w przepisach (których powyżej, ze względu na tematykę artykułu, nie omawiano). W razie wątpliwości, zalecamy kontakt z naszą Kancelarią celem uzyskania bardziej szczegółowych informacji. Przedstawiona powyżej interpretacja indywidualna wiąże Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyłącznie w sprawie przedsiębiorcy, na którego wniosek została wydana (w jego indywidualnej sprawie) – co oznacza, że w sprawie innego przedsiębiorcy ZUS może orzec inaczej.
W związku z tym nasza Kancelaria przypomina, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, każdy przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu lub właściwej państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie wyjaśnienia co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie – uzyskanie takiej interpretacji w swojej sprawie pozwoli ustalić, czy ZUS w jego sprawie będzie prezentował takie samo stanowisko jak zaprezentowane powyżej.
Autor artykułu:
tel. (+48) 452-808-508
LIVROS Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Jarmoc
ul. Wyszyńskiego 2/1 lok. 114, Białystok
https://www.livros-kancelaria.pl/
Jeśli uważasz, że Twoje interesy wymagają pomocy radcy prawnego, nie wahaj się i skontaktuj się z naszą Kancelarią. Jesteśmy gotowi, by Ci pomóc.
