Często zdarza się, że ktoś jest naszym dłużnikiem (zalega nam z płatnością), a nie znamy jego aktualnego adresu. Chcemy (lub musimy) doręczyć mu wezwanie do zapłaty, a docelowo – pozwać go do sądu. Aby to uczynić, potrzebna jest znajomość jego adresu zamieszkania, czyli dokładnego adresu, pod którym dłużnik zamieszkuje (przebywa z zamiarem stałego pobytu). Składając pozew do sądu (lub inne pierwsze pismo procesowe w sprawie) musimy wskazać ten adres sądowi.
Art. 126 § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego:
Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron albo, w przypadku gdy strona jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – adres do doręczeń wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Wskazanie aktualnego adresu zamieszkania pozwanego ma bardzo doniosłe znaczenie na gruncie postępowania cywilnego – bowiem sąd na ten właśnie adres spróbuje doręczyć mu korespondencję. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego wymagają, aby pozew, inne pismo procesowe lub orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony praw (np. nakaz zapłaty) zostało doręczone pozwanemu. Co do zasady nie obowiązuje tu tzw. fikcja doręczenia (poza doręczeniami dla przedsiębiorców). Oznacza to, że nieodebranie pisma (choćby przez innego domownika) powoduje, że powód (osoba wnosząca pozew) musi podjąć próbę doręczenia pisma przez komornika (co szczegółowo omawiamy w innym artykule na niniejszym blogu):
Art. 1391 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego:
Jeżeli pozwany będący osobą fizyczną, pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z art. 139 § 1 zdanie drugie, nie odebrał wysłanego pod wskazany adres pozwu, innego pisma procesowego lub orzeczenia wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, a w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ani nie ma zastosowania art. 139 § 2 lub inny przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, przewodniczący zawiadamia o tym powoda, przesyłając mu odpis pisma sądowego dla pozwanego i zobowiązując do doręczenia tego odpisu pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika.
Co zatem zrobić, jeśli musimy ustalić adres zamieszkania dłużnika na potrzeby wezwania do zapłaty lub złożenia pozwu?
Z pomocą przychodzi ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, a dokładniej art. 46 ust. 2 pkt 1 oraz art. 49 ust. 2 tej ustawy. Na podstawie tych przepisów możemy ustalić adres zameldowania, tj. adres widniejący w rejestrze PESEL:
Ustawa o ewidencji ludności:
Dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny.
Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1, po wykazaniu interesu faktycznego, udostępnia się, w sposób i na warunkach określonych w ust. 1, dane dotyczące adresu.
Choć nie ma gwarancji, że adres zameldowania będzie tożsamy z adresem zamieszkania (faktycznego pobytu), to jest na to duża szansa (zważywszy, że wciąż w mocy pozostaje w Polsce obowiązek meldunkowy), a przynajmniej będziemy w posiadaniu adresu, który możemy podać sądowi, co umożliwi rozpoczęcie procedury sądowej.
Warunkiem udostępnienia danych z rejestru PESEL jest złożenie jednorazowego wniosku. Obecnie właściwym wzorem dla tego wniosku jest wzór „EL/WUDJ/1” określony rozporządzeniem Ministra Cyfryzacji z dnia 14 lipca 2022 r. w sprawie określenia wzorów wniosków o udostępnienie danych z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL oraz trybu uzyskiwania zgody na udostępnienie danych. Należy przy tym zwrócić uwagę, że przed 2022 rokiem obowiązywał nieco inny wzór EL/WUDJ/1 (miał tę samą nazwę, ale nieco inną treść). Warto zatem skorzystać z najbardziej aktualnego wzoru (z 2022 roku), aby uniknąć problemów w urzędzie, a nasz wniosek został rozpatrzony w możliwie najkrótszym terminie. Aktualny wzór dostępny jest pod adresem https://samorzad.gov.pl/attachment/27906bce-41cb-449c-8efb-6b8092376e25.
We wniosku warto podać jak najwięcej danych identyfikujących naszego dłużnika. Podstawową informacją jest jego numer PESEL, ale warto wskazać chociażby numer jego dokumentu tożsamości, ostatni znany adres czy imiona rodziców – tak, aby urzędnik nie miał wątpliwości co do tożsamości osoby, o którą pytamy.
Wypełniając formularz, można mięć wątpliwości, czy chcemy uzyskać dane z rejestru PESEL czy z rejestru mieszkańców. Zdecydowanie bardziej zalecanym wyborem jest rejestr PESEL, jest on bowiem rejestrem ogólnopolskim (scentralizowanym). Rejestr mieszkańców zawiera natomiast dane wyłącznie mieszkańców danej gminy, a jako że zależy nam na adresie zameldowania, to korzystniej jest zapytać o dane zgromadzone w rejestrze wspólnym dla całej Polski (tj. w rejestrze PESEL).
Jeśli chodzi o zakres żądanych danych, warto wskazać, że potrzebujemy adresu i daty zameldowania na pobyt stały oraz adresu i daty zameldowania na pobyt czasowy wraz z datą upływu deklarowanego terminu pobytu. Dzięki temu możemy uzyskać zarówno adres stały, jak i czasowy.
Jeśli okoliczności sprawy wskazują, że nasz dłużnik mógł wyjechać z kraju na okres dłuższy niż 6 miesięcy lub nawet z zamiarem stałego pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (np. wtedy, gdy nasz dłużnik często wyjeżdża zarobkowo), warto zapytać również o to, czy nasz dłużnik zgłosił taki wyjazd, a jeśli tak, to jaki kraj wyjazdu oraz przewidywany okres pobytu wskazał. Ma to związek z powszechnym obowiązkiem zgłaszania takich wyjazdów wynikającym z art. 36 ust. 1-2 ustawy o ewidencji ludności.
Składając wniosek o udostępnienie danych adresowych z rejestru PESEL musimy wykazać swój interes faktyczny oraz interes prawny. Interesem faktycznym będzie łączący nas z dłużnikiem stosunek prawny, a więc np. umowa najmu, umowa sprzedaży czy też inny stan, z którego wynika obowiązek zapłaty. Natomiast interes prawny powinien być bezpośredni, a więc wynikać wprost z norm prawa powszechnie obowiązującego (tj. z konkretnych przepisów), a powinien być także sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny oraz aktualny. Samo deklarowanie zainicjowania postępowania sądowego może nie być wystarczające (tak stwierdził na przykład Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. II OSK 10/17).
Warto zatem wykazać, że dług pozwanego rzeczywiście istnieje (np. że my spełniliśmy swoje świadczenie, a dłużnik nam nie zapłacił – tj. że istnieje rzeczywiste roszczenie, którego należy dochodzić pozwem), że próbowaliśmy wezwać go do zapłaty na jedyny znany nam adres, ale wezwanie pozostało nieodebrane, oraz że adres to jedyne, czego nam brakuje do złożenia pozwu. Wykazując interes prawny, należy także powołać się na konkretne przepisy, choćby:
- obowiązek wskazania adresu pozwanego (art. 126 § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego),
- obowiązek podjęcia próby mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu (art. 187 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego),
ale nade wszystko określone normy prawa materialnego, np.:
- potrzebę doręczenia pisemnego wypowiedzenia umowy najmu lokalu (art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego),
- potrzebę doręczenia wypowiedzenia umowy pożyczki (art. 723 Kodeksu cywilnego).
Należyte sformułowanie uzasadnienia wniosku, szczególnie w zakresie wykazania interesu prawnego, znacząco zwiększa nasze szanse w ustaleniu adresu dłużnika.
Co istotne, zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL może nam udostępnić organ dowolnej gminy – nie musimy zatem kierować wniosku do urzędu właściwego dla dłużnika (pozwanego). Możemy w tym zakresie kierować się wyłącznie naszą wygodą i złożyć wniosek do urzędu najbliższej naszego miejsca zamieszkania (lub dowolnego innego). Warto jednak mieć na uwadze, że wniosek w tej samej sprawie może zostać złożony wyłącznie do jednego organu dowolnej gminy (art. 47 ust. 1a ww. ustawy).
Wniosek EL/WUDJ/1 podlega opłacie, która obecnie wynosi 31 zł za dane dotyczące jednej osoby (w ustawie nazywane „danymi jednostkowymi”). Warto podkreślić, że nie ma tu znaczenia zakres zapytania – jeśli chcemy uzyskać zarówno adres zameldowania na pobyt stały, na pobyt czasowy, a nawet dane co do wyjazdu zagranicznego, wciąż poniesiemy opłatę w wysokości 31 zł (o ile zapytanie dotyczy jednej osoby).
Ciekawym rozwiązaniem jest fikcja doręczenia na adres zameldowania, obowiązująca w elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU). Zagadnienie to zostało uregulowane w art. 50534 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Będzie to przedmiotem odrębnego artykułu na naszym blogu.
Autor artykułu:
tel. (+48) 452-808-508
LIVROS Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Jarmoc
ul. Wyszyńskiego 2/1 lok. 114, Białystok
https://www.livros-kancelaria.pl/
Jeśli uważasz, że Twoje interesy wymagają pomocy radcy prawnego, nie wahaj się i skontaktuj się z naszą Kancelarią. Jesteśmy gotowi, by Ci pomóc.
- Odpowiedź na pozew – jak napisać i czy jest to obowiązkowe? - 04.03.2026
- KSeF – aneks do umowy biura rachunkowego - 26.02.2026
- Rozwiązanie spółki cywilnej – kompleksowy poradnik - 06.02.2026
