{"id":127,"date":"2025-01-29T14:59:58","date_gmt":"2025-01-29T13:59:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.livros-kancelaria.pl\/blog\/?p=127"},"modified":"2026-02-06T22:32:34","modified_gmt":"2026-02-06T21:32:34","slug":"odpowiedzialnosc-karna-i-dyscyplinarna-urzednikow-art-231-kodeksu-karnego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.livros-kancelaria.pl\/blog\/odpowiedzialnosc-karna-i-dyscyplinarna-urzednikow-art-231-kodeksu-karnego\/","title":{"rendered":"Odpowiedzialno\u015b\u0107 karna i dyscyplinarna urz\u0119dnik\u00f3w \u2013 art. 231 Kodeksu karnego"},"content":{"rendered":"\n

Przekroczenie uprawnie\u0144 lub niedope\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w przez funkcjonariusza publicznego mo\u017ce by\u0107 przest\u0119pstwem tzw. nadu\u017cycia funkcji (nadu\u017cycia w\u0142adzy)<\/strong>, okre\u015blonym w art. 231 Kodeksu karnego (k.k.). Osob\u0105, kt\u00f3rej zarzuci\u0107 pope\u0142nienie przest\u0119pstwa z art. 231 k.k., jest jedynie funkcjonariusz publiczny<\/strong>, tj. m.in. urz\u0119dnik, policjant, funkcjonariusz s\u0142u\u017cb, s\u0119dzia, notariusz czy komornik<\/strong> (pe\u0142ny katalog os\u00f3b wymienia art. 115 \u00a7 13 k.k.).<\/p>\n\n\n\n

\n

Art. 231 Kodeksu karnego:<\/p>\n\n\n\n

\u00a7 1. Funkcjonariusz publiczny, kt\u00f3ry, przekraczaj\u0105c swoje uprawnienia lub nie dope\u0142niaj\u0105c obowi\u0105zk\u00f3w, dzia\u0142a na szkod\u0119 interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolno\u015bci do lat 3.<\/p>\n\n\n\n

\u00a7 2. Je\u017celi sprawca dopuszcza si\u0119 czynu okre\u015blonego w \u00a7 1 w celu osi\u0105gni\u0119cia korzy\u015bci maj\u0105tkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolno\u015bci od roku do lat 10.<\/p>\n\n\n\n

\u00a7 3. Je\u017celi sprawca czynu okre\u015blonego w \u00a7 1 dzia\u0142a nieumy\u015blnie i wyrz\u0105dza istotn\u0105 szkod\u0119, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno\u015bci albo pozbawienia wolno\u015bci do lat 2.<\/p>\n\n\n\n

\u00a7 4. Przepisu \u00a7 2 nie stosuje si\u0119, je\u017celi czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego okre\u015blonego w art. 228.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce pope\u0142nienie tego czynu mo\u017ce polega\u0107 zar\u00f3wno na dzia\u0142aniu (przekroczenie uprawnie\u0144), jak i zaniechaniu (niedope\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w)<\/strong>. Ustalenia w tym zakresie nale\u017cy rozpocz\u0105\u0107 od analizy przepis\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych zakres uprawnie\u0144 i obowi\u0105zk\u00f3w<\/strong> urz\u0119dnika lub funkcjonariusza na danym stanowisku (funkcji). B\u0119d\u0105 to nie tylko przepisy ustaw i rozporz\u0105dze\u0144, ale tak\u017ce postanowienia regulamin\u00f3w, statut\u00f3w, uchwa\u0142 czy nawet tre\u015b\u0107 polece\u0144 prze\u0142o\u017conych (cho\u0107by w formie dokumentu okre\u015blaj\u0105cego zakres obowi\u0105zk\u00f3w pracownika). Nale\u017cy zatem uwzgl\u0119dni\u0107 pragmatyk\u0119 s\u0142u\u017cbow\u0105<\/strong>, czyli przyj\u0119ty, utrwalony (np. w danym zak\u0142adzie pracy) spos\u00f3b post\u0119powania.<\/p>\n\n\n\n

Brak szkody a odpowiedzialno\u015b\u0107<\/h2>\n\n\n\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce samo tylko przekroczenie swoich uprawnie\u0144 lub niedope\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych nie stanowi przest\u0119pstwa. Konieczne jest bowiem stwierdzenie dzia\u0142ania na szkod\u0119 interesu publicznego lub prywatnego<\/strong> (tak S\u0105d Najwy\u017cszy np. w postanowieniu z dnia 25 lutego 2003 r., sygn. WK 3\/03) \u2013 podkre\u015bla si\u0119 jednak, \u017ce nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 ju\u017c samo wyst\u0105pienie niebezpiecze\u0144stwa powstania szkody, nawet je\u015bli do szkody finalnie nie dosz\u0142o (cho\u0107 niew\u0105tpliwie brak szkody, a szczeg\u00f3lnie zapobie\u017cenie powstaniu szkody przez sprawc\u0119, powinno mie\u0107 znaczenie dla wymiaru ewentualnej kary). Przez szkod\u0119 nale\u017cy rozumie\u0107 zar\u00f3wno szkod\u0119 materialn\u0105, jak i niematerialn\u0105, w tym nawet krzywd\u0119 moraln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Skazanie za przest\u0119pstwo z art. 231 Kodeksu karnego zasadniczo wymaga udowodnienia winy umy\u015blnej<\/strong>, czyli wykazanie, \u017ce sprawca albo wprost chcia\u0142 pope\u0142ni\u0107 czyn zabroniony (zamiar bezpo\u015bredni<\/strong>), albo chocia\u017c godzi\u0142 si\u0119 jego pope\u0142nienie przewiduj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego wyst\u0105pienia (zamiar ewentualny<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n

Wina nieumy\u015blna<\/h2>\n\n\n\n

Je\u017celi za\u015b sprawca czynu dzia\u0142a\u0142 nieumy\u015blnie<\/strong>, to przypisanie mu tego przest\u0119pstwa urz\u0119dniczego zale\u017cne jest od ustalenia, czy zosta\u0142a wyrz\u0105dzona istotna <\/em>szkoda<\/strong>. O tym za\u015b, czy szkoda jest istotna, decyduj\u0105 okoliczno\u015bci sprawy \u2013 przyjmuje si\u0119, \u017ce wysoko\u015b\u0107 szkody nale\u017cy odnie\u015b\u0107 przede wszystkim do sytuacji maj\u0105tkowej (w przypadku szkody materialnej) lub stopnia dolegliwo\u015bci (w przypadku szkody niematerialnej) pokrzywdzonego. Z praktyki wynika, \u017ce cz\u0119sto przyjmowan\u0105 granic\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105 pomi\u0119dzy szkod\u0105 istotn\u0105 a nieistotn\u0105 jest kwota 200 000 z\u0142otych<\/strong>, kt\u00f3ra wynika z art. 115 \u00a7 5 k.k. (zob. np. uchwa\u0142\u0119 S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 29 stycznia 2004 r., sygn. I KZP 38\/03).<\/p>\n\n\n\n

\u015aledztwa dotycz\u0105ce przest\u0119pstw z art. 231 k.k. cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 w praktyce organ\u00f3w \u015bcigania. Wed\u0142ug oficjalnych statystyk policyjnych, w latach 2019-2023 w Policji zosta\u0142o wszcz\u0119tych w tej sprawie \u015brednio 1825 post\u0119powa\u0144 rocznie. Jednocze\u015bnie, stwierdzono \u015brednio 1222 takich przest\u0119pstw rocznie. Mo\u017cna zatem w uproszczeniu przyj\u0105\u0107, \u017ce na ka\u017cde trzy \u015bledztwa prowadzone w sprawie art. 231 k.k., przypada jedno \u015bledztwo (33%), w kt\u00f3rym nie dopatrzono si\u0119 pope\u0142nienia przest\u0119pstwa. Analizuj\u0105c statystyk\u0119 mo\u017cna zatem doj\u015b\u0107 do przekonania, \u017ce w \u015bledztwach dotycz\u0105cych tego przest\u0119pstwa urz\u0119dniczego mo\u017cliwa jest skuteczna obrona<\/strong>. Zauwa\u017cy\u0107 te\u017c trzeba, \u017ce nawet udowodnienie pope\u0142nienia przest\u0119pstwa przez urz\u0119dnika lub funkcjonariusza mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 wyrokiem warunkowo umarzaj\u0105cym post\u0119powanie, co pozwala na dalsz\u0105 prac\u0119 i utrzymanie niekaralno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Ewentualna odpowiedzialno\u015b\u0107 dyscyplinarna<\/h2>\n\n\n\n

Trzeba tak\u017ce podkre\u015bli\u0107, \u017ce przekroczenie uprawnie\u0144 lub niedope\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w mo\u017ce stanowi\u0107 przewinienie s\u0142u\u017cbowe lub dyscyplinarne (naruszenie dyscypliny s\u0142u\u017cbowej)<\/strong>. Nawet w przypadku stwierdzenia, \u017ce urz\u0119dnik lub funkcjonariusz dzia\u0142a\u0142 niezgodnie z przepisami lub pragmatyk\u0105 s\u0142u\u017cbow\u0105, mo\u017cliwe jest przyj\u0119cie, \u017ce nie pope\u0142ni\u0142 on przest\u0119pstwa z art. 231 k.k., a jedynie tzw. delikt dyscyplinarny<\/strong>. Uchwycenie granicy mi\u0119dzy przest\u0119pstwem a przewinieniem dyscyplinarnym jest jednak zadaniem trudnym, w wielu przypadkach opartym na do\u015bwiadczeniu oraz dok\u0142adnej analizie przepis\u00f3w reguluj\u0105cych obowi\u0105zki urz\u0119dnika lub funkcjonariusza.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142adowo:<\/p>\n\n\n\n