Umowa zlecenia to jedna z najpopularniejszych umów cywilnoprawnych, która reguluje współpracę między zleceniodawcą a zleceniobiorcą. Przepisy Kodeksu cywilnego nie narzucają formy zawarcia umowy (może być ona zawarta nawet w formie ustnej). W praktyce gospodarczej i pracowniczej najczęściej spotyka się jednak umowę zlecenia zawartą w formie pisemnej, która precyzyjnie reguluje prawa i obowiązki stron. Jest to zresztą forma zalecana przez naszą Kancelarię, bowiem zabezpiecza interes Klienta i pozwala ograniczyć ryzyko ewentualnych sporów w przyszłości.
Jednym z najistotniejszych elementów każdej umowy jest określenie warunków jej rozwiązania. W wielu przypadkach przyjmuje to postać postanowienia dającego stronom możliwość złożenia tzw. wypowiedzenia, tj. oświadczenia o rozwiązaniu umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Okres ten, wyrażony najczęściej w tygodniach lub miesiącach, musi zatem upłynąć, aby umowa uległa rozwiązaniu. Przykładowo, jeśli wypowiedzenie umowy zostanie złożone drugiej stronie we wtorek, a umowa przewiduje jednotygodniowy okres wypowiedzenia, to umowa ulegnie rozwiązaniu wraz z końcem następnego wtorku.
Co zatem w sytuacji, gdy jedna ze stron chce rozwiązać umowę zlecenia przed upływem okresu wypowiedzenia lub wręcz w trybie natychmiastowym, z całkowitym pominięciem okresu wypowiedzenia?
Życie pisze przecież różne scenariusze – mogą na przykład wystąpić istotne zdarzenia w życiu prywatnym lub gospodarczym (śmierć osoby bliskiej, utrata płynności finansowej itp.), z powodu których jedna ze stron będzie chciała lub wręcz będzie zmuszona okolicznościami, aby rozwiązać umowę. Warto zaznaczyć, że jedną z przesłanek rozwiązania umowy może być nawet utrata zaufania – bowiem umowa zlecenia niewątpliwie opiera się na wzajemnym zaufaniu stron. Tak stwierdził np. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 31 maja 2016 r., sygn. I ACa 235/16:
Niewątpliwie umowa zlecenia opiera się na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. Może się także zdarzyć, że nadużycie zaufania przez stronę takiej umowy będzie mogło zostać uznane za ważną przyczynę wypowiedzenia. Nie sposób jednak przyjąć, aby w każdym wypadku deklaracji utraty zaufania, niezależnie od istnienia uzasadnionych ku temu podstaw, przyznać stronie umowy zlecenia uprawnienie do skutecznego wypowiedzenia umowy.
Istnieje kilka możliwości rozwiązania takiej sytuacji. Po pierwsze, strony mogą ugodowo porozumieć się co do wcześniejszego rozwiązania umowy, bez konieczności przestrzegania okresu wypowiedzenia. Wymaga to rzecz jasna zrozumienia potrzeb i możliwości drugiej strony, a także będzie to przejawem dobrej woli obu stron kontraktu. Warto jednak mieć na uwadze, że takie porozumienie dla swojej skuteczności może wymagać zachowania określonej formy, np. pisemnej. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy strony zawarły pisemną umowę zlecenia i jednocześnie przewidziały w niej postanowienie, że wszelkie zmiany tej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności – co, nawiasem mówiąc, jest bardzo częstą praktyką gospodarczą.
Co w przypadku, gdy jedna ze stron chce rozwiązać umowę zlecenia przed upływem okresu wypowiedzenia, a druga strona nie wyraża na to zgody?
Rozwiązanie umowy w ten sposób może zostać uznane za nieskuteczne, a także może wiązać się z koniecznością zapłaty odszkodowania lub kar umownych. Zgodnie bowiem z przepisem art. 471 Kodeksu cywilnego:
Dłużnik (a więc np. jedna ze stron umowy zlecenia) obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Przepisy nie zawierają katalogu zdarzeń, które należy rozumieć jako szkodę. Innymi słowy, szkodą może być wszystko – przyjmuje się, że mogą to być wszelkie uszczerbki w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swej woli. Mogą to być zatem na przykład:
- dodatkowe koszty zatrudnienia kogoś w trybie pilnym (w miejsce zleceniobiorcy, który wadliwie rozwiązał umowę),
- koszt przestoju firmy,
- koszt wypłaty odszkodowań osobom trzecim (np. klientom, z którymi zleceniodawca miał zawarte inne umowy,
- a w wyjątkowych sytuacjach nawet straty wizerunkowe.
Podsumowując, rozwiązanie umowy zlecenia z naruszeniem okresu wypowiedzenia może się zdarzyć, jednakże dokonanie tego jednostronnie może okazać się dotkliwe, bowiem może doprowadzić do wyrządzenia szkody drugiej stronie i powstania roszczeń odszkodowawczych. Zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest polubowne rozwiązanie takiej sprawy i znalezienie wzajemnie satysfakcjonujących kompromisów. W każdym przypadku warto odpowiednio wcześniej zabezpieczyć swoje interesy i stosować się do postanowień umowy, aby uniknąć ewentualnych sporów i roszczeń odszkodowawczych.
Przed podjęciem decyzji, zawsze należy dokonać analizy zapisów umownych oraz obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Zasada swobody umów daje stronom możliwość dość dobrowolnego kształtowania swojego stosunku prawnego. Może to stworzyć stronom prawa i obowiązki inne niż opisane powyżej. W razie wątpliwości, warto skonsultować się z radcą prawnym, który pomoże znaleźć najlepsze rozwiązanie w danej sytuacji. Zapraszamy do skorzystania z usług naszej Kancelarii. Oferujemy możliwość przeprowadzenia w siedzibie Kancelarii negocjacji ugodowych z udziałem stron, celem znalezienia rozwiązania sporu jeszcze na etapie przedsądowym.
Nasza Kancelaria zaleca, aby podpisanie każdego kontraktu skonsultować z radcą prawnym. Pozwoli to na takie zawarcie umowy, która będzie zgodna z Twoimi oczekiwaniami, będzie zabezpieczała Twoje interesy i zapewni Ci pełne bezpieczeństwo dokonywanej czynności prawnej.
Autor artykułu:
tel. (+48) 452-808-508
LIVROS Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Jarmoc
ul. Wyszyńskiego 2/1 lok. 114, Białystok
https://www.livros-kancelaria.pl/
Jeśli uważasz, że Twoje interesy wymagają pomocy radcy prawnego, nie wahaj się i skontaktuj się z naszą Kancelarią. Jesteśmy gotowi, by Ci pomóc.
